Eise Eisinga Planetarium

In de woonkamer van een prachtig grachtenpand in Franeker bevindt zich het oudste werkende planetarium ter wereld. Dit bewegende model van ons zonnestelsel is tussen 1774 en 1781 gebouwd door de wolkammer Eise Eisinga.

Tot en met 9 januari 2012: De Ster van Bethlehem

Volgens het Bijbelboek Mattheüs was er tweeduizend jaar geleden een bijzonder hemelverschijnsel te zien. Dit verschijnsel is bekend geworden als de 'Ster van Bethlehem'. Wat was deze ster: een wonder of wellicht een bijzonder hemelverschijnsel?

Al eeuwenlang proberen sterrenkundigen een verklaring te vinden. Was het een komeet met een heldere staart? Was het een supernova, een ster die aan het eind van haar leven extreem helder wordt? Of was het wellicht een samenstand van een paar heldere planeten?

In deze sfeervolle kerstexpositie worden de drie mogelijkheden in beeld gebracht. De genoemde sterrenkundige verschijnselen worden uitgelegd, en ook de meest aannemelijke verklaring wordt getoond.

29 oktober: Nacht van de Nacht

Op zaterdag 29 oktober a.s. vinden er in heel Nederland voor de zevende keer allerlei activiteiten plaats in het kader van de Nacht van de Nacht – een initiatief van de Stichting Natuur & Milieu en de twaalf provinciale Milieufederaties. Op deze avond wordt aandacht gevraagd voor het belang en de schoonheid van donkere nachten.

Ook de gemeente Franekeradeel doet mee. Bij een aantal gemeentelijke objecten worden de lichten gedoofd en er is een oproep gedaan aan de ondernemers in Franeker om niet-essentiële verlichting te doven. De sierverlichting boven de gracht blijft uit.

Tijdens de 'Nacht van de Nacht' is het Eise Eisinga Planetarium geopend van 19.00 - 21.00 uur. U krijgt uitleg bij het oudste werkende planetarium ter wereld. Voor kinderen is er een gratis speurtocht beschikbaar. Vervolgens kunt u vanaf 19.30 uur de Amateur Sterrenwacht Cassini bezoeken om een blik door een telescoop te werpen. Vanuit het Planetarium krijgt u een plattegrond mee, zodat de Sterrenwacht aan het Galjoen 26 te Franeker eenvoudig te vinden is.

Bij helder weer kan de planeet Jupiter worden waargenomen.

Alleen voor het Planetarium is een toegangskaartje vereist. Speciaal voor deze avond is de entreeprijs verlaagd: u betaalt slechts € 2,00 per persoon! Voor meer informatie kunt u bellen met het Koninklijk Eisinga Planetarium: 0517-393070.

U kunt deze avond ook terecht bij de Volkssterrenwacht in Burgum.

1 oktober: Dag van de Sterren in Franeker

De Stichting Vrienden van het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium organiseert een speciale dag ter ondersteuning van de nominatie van het Planetarium voor de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. Op zaterdag 1 oktober zijn er in Franeker allerlei activiteiten in het teken van de sterren. Zo zal het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium de gehele dag geopend zijn en wordt er uitleg gegeven bij het oudste nog steeds werkende planetarium ter wereld. Ook Museum Martena is de hele dag geopend. Daar kun je kennismaken met de universiteitsgeschiedenis van Franeker.

In de laatmiddeleeuwse Martinikerk vindt onder de titel ‘De Sterren van de hemel’ een speciale uitvoering plaats van Tierkreis van Karlheinz Stockhausen.  Een theatraal concert door Wynanda Zeevaarder (zang), John Terwal (kerkorgel) en Arno Peeters (soundscapes). De muziekstukken van Tierkreis, gebaseerd op de twaalf tekens van de dierenriem, worden afgewisseld met teksten van Nederlandse dichters over het heelal en improvisaties van Zeevaarder en Terwal, ondersteund door elektronica en soundscapes van Peeters.

In Theater De Koornbeurs vertelt Niels Bos van de Universiteit Groningen over ‘Het Antikythera Mechanisme’. In het jaar 1900 werden door sponsduikers bij een Grieks eiland de restanten gevonden van een Romeins vrachtschip dat daar in het jaar 70 v. Chr. was gezonken. Een groene, gecorrodeerde klomp viel eerst niet zo op… totdat deze een paar maanden later openbarstte. Het bleek een verbazingwekkend klokwerk van meer dan dertig bronzen tandwielen te bevatten. Nauwgezette analyse heeft aangetoond dat het om een verbluffend complexe en ingenieuze astronomische computer gaat die rond het jaar 120 v. Chr. is gemaakt. Meer dan een eeuw na zijn ontdekking wordt het Antikythera Mechanisme beschouwd als een van de belangrijkste overblijfselen uit de klassieke oudheid.

Het programma voor deze ‘sterrendag’ ziet er als volgt uit:

12.00 uur: Concert ‘De Sterren van de Hemel’, Martinikerk

14.00 uur: Donateursbijeenkomst in Theater De Koornbeurs

15.00 uur: Lezing Antikythera Mechanisme in De Koornbeurs  

10.00-17.00 uur: Vrije bezichtiging Museum Martena en Koninklijk Eise Eisinga Planetarium (op vertoon van donateurskaart!)

Donateurs van het Planetarium kunnen het programma gratis bijwonen. Interesse? Mail naar info@planetarium-friesland.nl en u ontvangt alle informatie!

Topdrukte in het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium

Mede als gevolg van het slechte zomerweer heeft het Eise Eisinga Planetarium in Franeker de afgelopen week een record aan bezoekers ontvangen. De hele vakantieperiode is er al veel belangstelling, maar de afgelopen week vormde een hoogtepunt met 2517 bezoekers. Nooit eerder in de geschiedenis kwamen er in een één week tijd zoveel mensen naar het Planetarium.
De medewerkers van het Planetarium zijn vrijwel continu bezig geweest om iedereen van uitleg te voorzien in de Planetariumkamer. Naast uitleg in het Nederlands is er voor de vele buitenlandse bezoekers ook regelmatig uitleg gegeven in het Engels, Duits en Frans.
Dankzij het feit dat het Planetarium enige jaren geleden fors in ruimte is uitgebreid, konden al deze bezoekers probleemloos worden opgevangen.

Bijzondere meteorietenexpositie

Van 19 april t/m 4 september 2011 is in het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium te Franeker een unieke collectie meteorieten te bezichtigen. De expositie geeft een compleet overzicht van het ontstaan van ons zonnestelsel, met grote en kleine koolstof-, ijzernikkel- en steenmeteorieten, gevonden over de hele wereld. Daaronder zeer zeldzame stukken als Mars- en maaneteorieten en meteorietfragmentem waarin aminozuren, de bouwstenen van het leven, zijn aangetroffen. Ook meteorieten met prachtige insluitsels, zoals olivijnkristallen, zijn te zien.

Stukje van de Canyon Diablo-meteoriet. (Foto: Henk Nieuwenhuis)

Eisinga Planetarium voorgedragen voor Voorlopige Lijst Werelderfgoed

Het Koninklijke Eise Eisinga Planetarium in Franeker is, samen met acht andere kandidaten, voorgedragen als Nederlandse bijdrage aan de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Volgens de Commissie Herziening Voorlopige Lijst Werelderfgoed zijn de negen kandidaten van uitzonderlijke en universele waarde, en zijn zij in staat en bereid om het erfgoed te behouden en te beheren en bij te dragen aan het verhaal van het Nederlands Koninkrijk aan de rest van de wereld.

De overige kandidaten op de Voorlopige Lijst Werelderfgoed zijn het Bonaire Marine Park, de Maatschappij van Weldadigheid, de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Noordoostpolder, het Plantagesysteem West Curaçao, Sanatorium Zonnestraal, het Teylers Museum en de Van Nelle-fabriek. De kandidaten zullen in de loop van de komende tien jaar daadwerkelijk bij UNESCO worden genomineerd als Werelderfgoed. In welke volgorde dat gebeurt, wordt bepaald door de beide staatssecretarissen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, en Economie, Landbouw en Innovatie.

Oudere berichten

Terug naar openingspagina

Eise Eisingastraat 3 • 8801 KE Franeker • tel. 0517-393070 •